Hôm nay mình đọc được bài post về thành tích của một lớp thuộc trường chuyên nọ. Bài viết liệt kê hết các bạn có thành tích tốt, đỗ trường top Việt Nam, trúng tuyển du học có học bổng, làm chủ tịch/ phó chủ tịch các CLB và dự án. Thành tích của các bạn thực sự đáng nể và đáng tự hào thật, nó cũng khiến mình nhớ tới những năm cấp 3, lớp mình luôn là một trong những lớp năng động và có nhiều thành tích nhất của trường Chuyên ngữ.
Nhưng bên cạnh sự nể phục, bài viết cũng mang lại cho mình cảm giác quan ngại. Mình chợt nghĩ đến những bạn trong lớp mà không được xướng tên, không đỗ ĐH top, không có học bổng du học, không phải là chủ tịch CLB nào cả… Các bạn sẽ cảm thấy thế nào nhỉ? Liệu các bạn có nghĩ mình là kẻ thua cuộc, bất tài, là ”con cừu đen” giữa một dàn các bạn có thành tích khủng?
Mình nghĩ câu trả lời, phần nào đó, là có. Phần lớn các bạn cấp 3 khi tìm đến mình đều nói “Điểm của em không cao, cũng không có thành tích gì nổi bật”. Các em nghĩ mình chẳng có gì đặc biệt, làm sao có thể thành công được. Mình xót xa khi nghe những lời các em chia sẻ. Không phải em nào ở độ tuổi cấp 3 cũng hiểu được một cách sâu sắc rằng mỗi người trong chúng ta đều có một con đường, và định nghĩa thành công của mỗi người rất khác nhau. Các em chỉ nghĩ rằng thất bại ở trường là thất bại toàn tập, sẽ chẳng thể thành công ở nơi nào khác nữa. Không phải bạn nào cũng đủ nội lực, hay có được những sự support tích cực từ gia đình để vượt qua được những mặc cảm đó. Và cứ như vậy, các em giữ chặt lấy niềm tin là mình sẽ chẳng bao giờ có thể toả sáng.
Có lẽ chúng ta cần nhìn nhận lại cách chia sẻ, tuyên dương thành tích của học sinh. Sự ghi nhận thật lòng khác với sự phô trương thành tích. Không chỉ có những thành tích mà xã hội ngưỡng mộ mới đáng được tuyên dương, từng nỗ lực nhỏ bé để tốt hơn chính bản thân mình của ngày hôm qua cũng cần được ghi nhận. Vì suy cho cùng, điều kiện học tập, khả năng tiếp nhận, tư duy và hệ giá trị của mỗi học sinh đều là khác nhau.
Chợt nhớ về những kỉ niệm rùng mình ngày còn đi học. Mỗi lần kết quả thi được công bố ở bản tin trường, điểm thi của mình lại được cả ngàn con người nhìn thấy. Một cảm giác trần trụi (exposed) đáng sợ. Có đứa trẻ nào cảm thấy tự tin được khi cả thế giới biết mình đạt kết quả không tốt?
Đây cũng chính là điểm khác biệt mình thích nhất ở nền giáo dục UK (theo như mình quan sát đến thời điểm hiện tại). Bạn chỉ có thể xem được điểm của riêng mình trên hệ thống, và có toàn quyền quyết định có muốn chia sẻ kết quả của mình cho người khác biết hay không.