“Chị nói con không nghe. Nhờ em trao đổi với con giúp chị.”
Trên hành trình coaching và mentoring, mình có duyên được phụ huynh tin tưởng đồng hành cùng con không chỉ trong học thuật hay hồ sơ ứng tuyển, mà còn trong một vài khía cạnh khác của cuộc sống.
Nhiều phụ huynh chia sẻ rằng nói con không được, con chỉ nghe cô, và vì vậy nhờ mình đứng ra kết nối, trao đổi với con.
Trước hết, mình luôn chia sẻ với phụ huynh một nguyên tắc: Mọi điều mình làm đều cần tập trung vào lợi ích của học sinh. Mình tuyệt đối không định hướng các bạn theo ý mình hay theo mong muốn của bố mẹ. Trong quá trình làm việc, mọi chia sẻ của học sinh với mình đều được bảo mật - nếu con lựa chọn không chia sẻ với bố mẹ, mình mong bố mẹ thông cảm và tôn trọng. Việc bảo vệ quyền lợi và sự an toàn tâm lý của học sinh là ưu tiên số một, là nguyên tắc cốt lõi của mình.
Nói về cách giao tiếp với học sinh, mình không có “ma thuật” hay kỹ thuật đặc biệt nào. Điều mình sử dụng là tư duy coaching (khai vấn) trong cách tiếp cận, với một nguyên tắc nền tảng “3 không”.
1️⃣ #Không đánh giá.
Một cuộc đối thoại hiệu quả cần dựa trên nền tảng quan trọng - một không gian thật sự an toàn để con dám chia sẻ. Một không gian mà đối phương không lắng nghe chỉ để đánh giá, hay để phản hồi ngay lập tức.
Khi con cảm thấy mình nói câu nào là bị nhận xét câu đó, hàng rào phòng vệ sẽ lập tức được dựng lên. Con sẽ không còn muốn chia sẻ những gì mình thật sự nghĩ, đặc biệt nếu cảm thấy suy nghĩ của mình bị xem là “trẻ con” hay “phi thực tế”.
Mình tin rằng mỗi góc nhìn đều bắt nguồn từ những trải nghiệm rất cụ thể, và thế giới quan của mỗi cá nhân đều có lý do để tồn tại. Nếu bước vào cuộc nói chuyện với tiêu chuẩn của riêng mình để đánh giá, mình sẽ vô tình bỏ lỡ cơ hội khám phá và kết nối với thế giới nội tâm rất riêng của con.
Mình không áp đặt quan điểm cá nhân lên suy nghĩ của các bạn, và chỉ chia sẻ góc nhìn cá nhân khi đã hỏi ý kiến con và nhận được sự đồng ý.
Vai trò của mình trong những cuộc trò chuyện ấy là “giữ không gian” để con được là chính mình. Có lúc là những khoảng lặng cần thiết để con sắp xếp lại suy nghĩ, có lúc là sự háo hức khi được nói về một chủ đề con yêu thích, cũng có lúc là sự bối rối không nói thành câu.
Với mình, tất cả những tín hiệu đó đều là “vàng”, là nền tảng quý giá để xây dựng sự kết nối. Chính từ những cuộc trò chuyện không phán xét ấy, chúng mình có thể tìm ra những chất liệu chân thật và độc đáo nhất, giúp con xây dựng câu chuyện cá nhân cho bộ hồ sơ ứng tuyển sau này.
Trong một buổi làm việc như vậy, mình thường chỉ nói khoảng 30% thời lượng. Nếu có thể để học sinh nói được 70%, với mình, đó là một phiên coach thành công.
2️⃣ #Không áp đặt.
Mình tránh bước vào cuộc trò chuyện với tâm thế “cách của mình mới là đúng” hay “mình là người lớn mình biết nhiều hơn”. Khi những cụm từ như “con phải…” xuất hiện, cuộc đối thoại dễ chuyển từ mục đích tạo kết nối sang răn dạy.
Điều bố mẹ cho là đúng, trong hệ quy chiếu của con có thể lại không hoàn toàn như vậy. Trải nghiệm khác nhau dẫn đến cách nhìn nhận và diễn giải tình huống cũng khác nhau.
Ví dụ, bố mẹ mong muốn con về nhà là phải làm bài tập ngay cho xong. Tuy nhiên, với con, có thể một ngày đi học đã tiêu tốn rất nhiều năng lượng, đặc biệt nếu các con vừa trải qua những chuyện không dễ chịu ở trường. Khi đó, ngay sau giờ học có thể không phải là thời điểm tối ưu của con để làm bài.
Việc cùng con trao đổi để tìm ra khung thời gian phù hợp hơn với năng lượng, tinh thần và lịch sinh hoạt của con có thể mang lại hiệu quả bền vững hơn. Khi con được tham gia vào quá trình tìm giải pháp, các con sẽ có trách nhiệm và động lực thực hiện cao hơn.
Trong coaching, có một niềm tin cốt lõi rằng coachee là người hiểu rõ nhất điều gì phù hợp với mình. Bên trong mỗi bạn đều đã có sẵn câu trả lời, và vai trò của người coach là hỗ trợ để các bạn nhận ra, khai thác và sử dụng những nguồn lực đó để giải quyết vấn đề của chính mình.
3️⃣ #Không dò hỏi, mà là sự tò mò chân thành.
Tâm thế của mình trước mỗi cuộc trò chuyện với học sinh là hoàn toàn vô tư và chân thành. Mình không chuẩn bị sẵn danh sách câu hỏi, cũng không đặt mục tiêu buổi nói chuyện phải “lấy” được điều gì từ con. Mình không đặt mối quan hệ trên – dưới chỉ vì mình lớn tuổi hơn, mà xem các bạn là người mình đang trò chuyện cùng, với sự tôn trọng ngang hàng.
Mình để sự tò mò và quan tâm thật lòng dẫn dắt cuộc nói chuyện. Mình thật sự háo hức được lắng nghe những câu chuyện rất riêng của từng bạn.
Khi các con nhắc tới chi tiết nào đó, mình sẽ gợi mở để con chia sẻ nhiều hơn: “Con kể cho cô nghe thêm được không?” hay “Điều gì đã khiến con bắt đầu”, “Con cảm thấy thế nào khi làm việc đó”?.
Đó có thể là những sở thích tưởng như rất bình thường như chụp ảnh, bán lại đồ cũ, hay thậm chí là… thích ngủ. Nhưng chính những điều ấy lại là điểm khởi đầu để mình hiểu sâu hơn về các con - một chàng trai ít nói nhưng lãng mạn, sử dụng hình ảnh như một cách thể hiện thế giới quan của mình; một cô gái luôn mong muốn tạo ra những trải nghiệm tốt cho khách hàng bằng việc tặng từng món quà, viết từng tờ note trong gói hàng đồ cũ; hay coi trọng giấc ngủ như một cách để phục hồi năng lượng giữa lịch trình dày đặc.
Mình mong các bạn được “be heard” và “be seen” – được lắng nghe và được nhìn nhận. Bản thân mình cũng học được rất nhiều từ các bạn về những lĩnh vực mình chưa từng có cơ hội tiếp cận trước đây như Vật lý trị liệu, Công nghệ sinh học, Y khoa, Tâm lý học hay Thể thao.
Cứ như vậy, cuộc trò chuyện cứ thế trôi, kết nối dần được hình thành.
Mình mạn phép nghĩ rằng, đôi khi bố mẹ nói con không nghe có thể vì ngôn ngữ của bố mẹ và ngôn ngữ của con chưa gặp nhau. Là một người học và làm việc về Truyền thông, mình hiểu rằng: Thông điệp, dù xuất phát từ 100% thiện ý, khi đi qua những tiếng ồn mà ở đây là khác biệt về góc nhìn và trải nghiệm, có thể trở nên khó tiếp nhận với người nghe.
Bên cạnh đó, việc bố mẹ tiếp xúc với con hằng ngày, cùng với trách nhiệm và kỳ vọng dành cho con, có thể cũng dẫn tới những thiên kiến vô thức. Ở điểm này, một coach như mình có thể có chút lợi thế của người ngoài: sự khách quan, không mang theo giả định sẵn có để kết nối với con một cách trung lập và nhẹ nhàng hơn.
Nhân dịp nhìn lại công việc coaching & mentoring của năm 2025, mình rất biết ơn các bố mẹ và các con đã tin tưởng mình trong năm qua. Mình trân trọng việc 100% phụ huynh tìm đến mình đều qua giới thiệu, dù mình không đăng lấy một bài quảng cáo nào. Trong năm 2026, mình đã có cơ hội coach chuyên sâu 6 bạn trẻ trên hành trình phát triển bản thân & hoàn thành hồ sơ apply. Có bạn nhận học bổng 100% của RMIT, có bạn nhận thư mời nhập học & học bổng của 3 trường ở Hàn Quốc và chuẩn bị nhập học Đại học Yonsei, các bạn còn lại đều đã và đang chuẩn bị cho các đợt apply sắp đến. Nhờ công việc này, mình được liên tục trau dồi kỹ năng lắng nghe, thấu cảm, tư duy cầu tiến - không chỉ để thúc đẩy các bạn mà còn là chính mình trở thành 1 phiên bản tốt hơn ✨