Chọn ngành học không thể dựa vào may rủi ❗️

Chọn ngành học không thể dựa vào may rủi ❗️

Thời gian gần đây, mình rất vui khi phụ huynh tìm đến mình không phải với câu hỏi: “Làm thế nào để con được học bổng”, mà là một mong muốn: “Anh chị muốn tìm người đồng hành giúp con khám phá bản thân, lựa chọn ngành học phù hợp”.

Dù nhìn thấy những lo lắng của anh chị, “con không biết mình thích gì”, “con không rõ muốn học ngành nào”, mình cũng thấy đây là một dấu hiệu tích cực, mở ra một hành trình hướng nghiệp bắt đầu từ con.

Bài viết hôm nay mình muốn chia sẻ cách tiếp cận mình đã và đang sử dụng để hỗ trợ các em học sinh cấp 3 định hướng ngành học. Ở cuối bài sẽ có 1 hoạt động các em có thể tham gia ngay để bắt đầu tự hướng nghiệp cho bản thân.

• --

I. Quyết định chọn ngành cần được đầu tư hơn chúng ta tưởng

1. Đây là một quyết định chuyển đoạn lớn.

Phần lớn học sinh Việt Nam trải qua 12 năm học theo chương trình được sắp đặt sẵn. Chương trình học chú trọng kiến thức học thuật, các em ít có cơ hội rèn kỹ năng nghiên cứu sâu và ra quyết định dài hạn. Từ môi trường học thuật quen thuộc nhảy vọt sang vai trò tự quyết định cuộc đời mình, không tránh được cảm giác mất định hướng, lúng túng.

2. Đây là một quyết định cần nhiều dữ liệu.

Mua một chiếc điện thoại hay một chiếc túi, chúng ta còn dành thời gian tìm hiểu nâng lên đặt xuống. Lựa chọn ngành học để đầu tư tài chính và thời gian trong suốt ít nhất 3 năm tiếp theo của cuộc đời, lại càng không thể lựa chọn chỉ bằng cảm xúc hay một lời khuyên.

3. Đây là một quyết định phức tạp cần cân nhắc nhiều yếu tố.

Học sinh cần hiểu sự khác nhau giữa sở thích và nghề nghiệp, giữa động lực và nhu cầu xã hội, giữa những gì hào nhoáng trên mạng và công việc thực tế hàng ngày.

Từ kinh nghiệm cá nhân, mình thấy hai yếu tố học sinh Việt Nam thường thiếu nhất là DỮ LIỆU và TRẢI NGHIỆM.

• --

II. Hành trình hướng nghiệp từ bên trong

Framework 4 bước mình đang ứng dụng để đồng hành cùng học sinh, ứng dụng coaching (khai vấn), các công cụ trực quan và kinh nghiệm thực tế để khám phá, phân tích, đánh giá và đưa ra lựa chọn phù hợp.

1. REFLECT – Hiểu mình trước khi chọn đường

Bước đầu tiên là xây dựng sự tự nhận thức. Các em cần hiểu rõ thế mạnh, hệ giá trị, mối quan tâm của bản thân đối với xã hội. Mình hướng dẫn các em thông qua coaching, những câu hỏi gợi mở đa chiều và các công cụ hỗ trợ bao gồm:

• Vision Board để xác định tầm nhìn tương lai
• Bài đánh giá CliftonStrengths nhận diện 5 điểm mạnh nổi bật

Đây là nển tảng để đưa ra quyết định phù hợp và bền vững.

2. ZOOM OUT – Mở rộng bức tranh ngành nghề

“You don’t know what you don’t know.”

Vì chưa có trải nghiệm, các bạn thường chỉ xoay quanh một vài ngành quen thuộc quan sát được trong cuộc sống. Ở bước này, mình đồng hành cùng các em xây dựng bản đồ tổng quan về các ngành học lớn phổ biến, xây dựng điểm tựa rõ ràng cho các bạn khám phá:

• Business – Quản trị, Marketing, Tài chính, Kinh tế…
• STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) – Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán ứng dụng…
• Arts & Humanities – Truyền thông, Thiết kế, Nghệ thuật, Ngôn ngữ, Văn hoá…
• Social Sciences – Tâm lý, Xã hội học, Chính sách công…
• Health Sciences – Y khoa, Điều dưỡng, Dinh dưỡng, Công nghệ y sinh…

Phân loại này giúp các bạn “nhìn từ trên cao” để hiểu cấu trúc của thế giới ngành nghề, nhận diện những lĩnh vực trước nay mình chưa từng nghe đến.

Mục tiêu không phải là chọn ngành ngay, mà là mở rộng nhận thức, nhìn thấy những “possibilities” của thế giới rộng lớn ngoài kia.

3. ALIGN – Kết nối bản thân với ngành học

Sau khi có bức tranh tổng quan, học sinh chọn 3–5 ngành và bắt đầu quá trình đối chiếu với bản thân với ngành học thông qua mô hình IKIGAI. Các bạn phản chiếu, tìm hiểu để trả lời 4 câu hỏi trọng tâm:

• Mình có thế mạnh nào để học tốt ngành này?
• Điều gì của ngành khiến mình hứng thú?
• Xã hội cần ngành nghề này vì điều gì?
• Mình sẽ kiếm tiền từ ngành này bằng những con đường nào? Cơ chế kiếm sống của ngành này có phù hợp với giá trị và kỳ vọng của mình không?

Cách tiếp cận này giúp học sinh tránh việc chọn ngành chỉ dựa trên “mình thích gì” hoặc “mình giỏi gì”. Thay vào đó, các bạn nhìn nhận toàn diện hơn: năng lực – đam mê – nhu cầu thị trường – ý nghĩa công việc.

Ví dụ: Nhiều bạn thích làm “Content Creator” vì sự tự do, sáng tạo và đặc biệt do được tiếp xúc nhiều với mạng xã hội như Tiktok. Nhưng khi phân tích bản chất, các bạn nhìn rõ công việc thực tế gồm: lên ý tưởng liên tục, quay – dựng – chỉnh sửa video, tối ưu theo thuật toán, đọc dữ liệu, duy trì nhịp độ sản xuất cao, và đối diện với áp lực đánh giá từ công chúng và đôi khi phải đánh đổi sự riêng tư. Không phải ai cũng hợp với tốc độ đó, và việc thích xem TikTok rất khác với việc phù hợp làm nghề.

4. EXPERIMENT – Trải nghiệm

Chúng ta còn đang chọn ngành bằng cách đứng từ bên ngoài quan sát như một vị khách lạ, và chỉ nhìn thấy bề nổi của công việc.

Để hiểu nghề thật sự, chúng ta phải dấn thân, phải “xắn tay áo lên” để làm, để thử, để va chạm. Một ngành phù hợp là ngành mà ngay cả khi đã thấy những khó khăn, bạn vẫn lựa chọn bước tiếp, sẵn sàng trau dồi bản thân để đương đầu với những thách thức của ngành.

Có nhiều cách để các em có thể tìm hiểu và xác thực lựa chọn:

• Desk research: Tự nghiên cứu và tổng hợp thông tin về ngành, vai trò của ngành trong xã hội & doanh nghiệp, những công việc / job titles cụ thể, công việc day-to-day hàng ngày, xu hướng ngành, mức lương…
• Informal chat: Nói chuyện trực tiếp với những người đang học hoặc làm việc trong lĩnh vực, kiểm chứng giả định, khám phá những insights - sự thật ngầm không có trên mạng.
• Trải nghiệm thực tế: job shadowing, tham gia dự án, thực tập ngắn hạn. Trực tiếp “nhúng tay” vào những công việc nhỏ nhất mỗi ngày.
• Dự án cá nhân / hoạt động ngoại khóa: Đây có thể coi là cách dễ tiếp cận để em được “chạm” vào ngành một cách tự nhiên nhất. VD: Nếu em quan tâm đến ngành truyền thông, hãy thử viết blog, thực hiện dự án quay chụp, tham gia ban media trong CLB…

Trải nghiệm dẫn tới dữ liệu, dữ liệu đủ giúp các em có cơ sở tự tin hơn trong việc đưa ra quyết định. Khi đã rõ ngành học, việc tiếp theo là tìm môi trường Đại học phù hợp, nơi có thể mạnh đào tạo ngành và tạo cơ hội để các em phát triển lâu dài.

• --

III. Dữ liệu & trải nghiệm không bao giờ thừa

Những năm cấp, 3 mình từng nghĩ lựa chọn duy nhất của mình là học sư phạm và trở thành cô giáo. Cho tới khi mình tham gia chương trình trải nghiệm của RMIT và lần đầu biết có một ngành gọi là Truyền thông. Trải nghiệm đó đã mở ra một cánh cửa mới, trở thành một bước ngoặt tích cực cho sự nghiệp của mình.

Có lẽ vì vậy mà RMIT luôn giữ một vị trí rất đặc biệt trong lòng mình. Mình rất trân trọng việc RMIT ngày càng chủ động tạo ra nhiều hoạt động hướng nghiệp để học sinh cấp 3 có thể tiếp cận ngành học và môi trường đại học theo cách thực tế, rõ ràng và hệ thống hơn.

Ngày 30/11 tại Hà Nội, RMIT University Vietnam tổ chức Experience Day cho 3 nhóm ngành chính: Kinh doanh, Sáng tạo, và Khoa học–Kỹ thuật–Công nghệ. Ngày trải nghiệm cũng mang đến hơn 100 lớp học thử.

Mình khuyến khích các con hãy đăng kí lớp học mình hứng thú, và cả những lớp học thuộc ngành nghề mà mình chưa hề biết gì. Đây có thể là cánh cổng sẽ mở ra một con đường mới cho con khám phá.

Thông tin đăng ký ở dưới comment 👇 RMIT & Sinh viên tương lai RMIT & Cha Mẹ

Đã hơn 10 năm, thật kỳ diệu là chỉ từ một sự kiện trải nghiệm đã dẫn mình tới sứ mệnh ngày hôm nay, sứ mệnh mà mỗi ngày mình càng cảm nhận rõ và cam kết với nó hơn:

Đồng hành cùng học sinh Việt Nam để các bạn tự tin lựa chọn ngành học phù hợp, từ đó xây dựng một sự nghiệp có ý nghĩa – nơi công việc không chỉ nuôi sống bản thân và gia đình, mà còn cho các bạn cảm giác được đóng góp và sống đúng với thế mạnh của mình ✨